Η έρευνα έχει αρχίσει να ρίχνει φως σε έναν σημαντικό τομέα: τη γνωστική ανθεκτικότητα που ενδέχεται να ενισχύεται κατά τη διάρκεια των «ορμονικών μεταβάσεων» μιας γυναίκας. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, οι ορμονικές αλλαγές που συνοδεύουν τη μητρότητα, την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση, φαίνεται να ενδυναμώνουν τον εγκέφαλο με την πάροδο του χρόνου. Ο αυξημένος γνωστικός φόρτος που απαιτείται για την ανατροφή των παιδιών ενισχύει τη γνωστική αποθήκευση και συμβάλλει θετικά στην ανάπτυξη του εγκεφάλου. Σχετική μελέτη από το πανεπιστήμιο Monash στη Μελβούρνη αποκάλυψε ότι οι μεγαλύτερες γυναίκες που είχαν μεγαλώσει τα περισσότερα παιδιά παρουσίαζαν βελτιώσεις σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και τη σκέψη, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τη φυσιολογική συρρίκνωση του εγκεφάλου που συμβαίνει με την ηλικία.
Παράλληλα, η έρευνα της Δρ Lisa Mosconi, νευροεπιστήμονας και διευθύντρια του Weill Cornell Alzheimer’s Prevention Clinic στο Weill Cornell Medical College στη Νέα Υόρκη, έδειξε ότι η πτώση της εγκεφαλικής ενέργειας που βιώνουν οι γυναίκες κατά την περιεμμηνόπαυση είναι προσωρινή και ότι σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου, υπάρχει ανάκαμψη στη μετα-εμμηνοπαυσιακή φάση.
Ωστόσο, μελέτη του πανεπιστημίου του Cambridge έδειξε ότι η εμμηνόπαυση συνδέεται με μειώσεις στον όγκο της γκρίζας ύλης σε περιοχές του εγκεφάλου που είναι κρίσιμες για τη μνήμη και τη συναισθηματική ρύθμιση. Αυτές οι περιοχές επηρεάζονται επίσης στην ασθένεια Αλτσχάιμερ. Οι γυναίκες στην εν λόγω μελέτη ήταν επίσης πιο πιθανό να αναφέρουν άγχος, κατάθλιψη και διαταραχές ύπνου. Τα δεδομένα αυτά δημιουργούν ερωτήματα σχετικά με το πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε καλύτερα τις γυναίκες κατά τη διάρκεια τέτοιων μεταβάσεων καθώς εκείνες που καταφέρνουν να διαχειριστούν επιτυχώς την μετάβαση από την περιεμμηνόπαυση στην εμμηνόπαυση τείνουν να έχουν καλύτερη ανάκαμψη στον εγκέφαλο ενώ μια μη επιτυχής μετάβαση μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα προβλήματα γνωστικής λειτουργίας.
Τα παραπάνω ευρήματα δεν αναιρούν το ένα το άλλο. Αναδεικνύουν διαφορετικές όψεις της ίδιας διαδικασίας. Η μελέτη της Δρ. Mosconi υποδεικνύει ότι, παρά τη μειωμένη εγκεφαλική ενέργεια κατά την περιεμμηνόπαυση, η κατάσταση μπορεί να είναι προσωρινή και να υπάρξει αποκατάσταση μετά την εμμηνόπαυση. Αντίθετα, η μελέτη του πανεπιστημίου του Cambridge καταγράφει τα αρνητικά αποτελέσματα που μπορεί να προκαλέσει η εμμηνόπαυση, όπως η μείωση της γκρίζας ύλης και η σύνδεση με νευρολογικά προβλήματα όπως το Αλτσχάιμερ. Τα δεδομένα της Δρ. Mosconi ενισχύουν την ιδέα ότι η σωστή υποστήριξη και η υγιεινή ζωή μπορουν να βοηθήσουν στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων και να διευκολύνουν την ανάκαμψη του εγκεφάλου. Η μελέτη του Cambridge δείχνει ότι υπάρχουν σοβαροί κινδύνοι και υπογραμμίζει τη σημασία της έγκαιρης υποστήριξης έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν.
Η καλή διαχείριση αυτών των περιόδων εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το περιβάλλον, η διατροφή, ο ύπνος και η γενικότερη ευημερία της γυναίκας.
Αλλαγές στον εγκέφαλο & μεταβαστικά στάδια: Ανάγκη για παρακολούθηση και υποστήριξη
Ενώ έχουν αναπτυχθεί εργαλεία για την παρακολούθηση της σωματικής υγείας, οι αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο της γυναίκας, ιδίως κατά την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό και την περιεμμηνόπαυση, παραμένουν μη ανιχνεύσιμες, σχεδόν αόρατες.
Οι περισσότερες γυναίκες αναφέρουν γνωστικές αλλαγές κατά την περιεμμηνόπαυση (μέχρι και το 62% σύμφωνα με έρευνες), αλλά συνήθως δεν υπάρχει κάποιο οργανωμένο σύστημα παρακολούθησης ή υποστήριξης που να αναγνωρίζει αυτές τις αλλαγές και να τις καταγράφει σωστά.
Η μετάβαση στην εμμηνόπαυση και η ανατροφή των παιδιών μπορούν λοιπόν να ενισχύσουν τον εγκέφαλο, αλλά είναι φάσεις που απαιτούν πρώτα απ’ όλα την αναγνώρισή τους ως σημαντικές και βέβαια υποστήριξη και παρακολούθηση.