Τα περιστατικά βίας ανάμεσα σε παιδιά προκαλούν φόβο, ιδιαίτερα όταν αφορούν εφήβους μόλις 13 ή 14 ετών. Όμως, πίσω από κάθε ανησυχητική είδηση υπάρχει ένα ερώτημα που δεν απαντιέται μόνο με τιμωρίες: τι μπορούμε να κάνουμε πριν εκδηλωθεί η βία; Η εμπειρία από παρεμβάσεις σε σχολεία και οικογένειες αναδεικνύει την ανάγκη για ένα σχολείο με ουσιαστικό περιεχόμενο, εκπαιδευτικούς που υποστηρίζονται σταθερά και γονείς που μπορούν να βάζουν όρια. Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται χώρος για να ακουστούν οι ίδιοι οι έφηβοι.
Τα περιστατικά που μαθαίνουμε δεν είναι όλη η εικόνα
Η συζήτηση συχνά επικεντρώνεται στον αριθμό των περιστατικών. Εξίσου σημαντικό, όμως, είναι το πώς εκδηλώνεται η βία και πόσα συμβάντα παραμένουν αθέατα. Από την εμπειρία του προγράμματος «It’s Up To You(th)» προκύπτει ότι σχολεία και γονείς ορισμένες φορές συγκαλύπτουν περιστατικά, αποφεύγοντας την ουσιαστική αντιμετώπισή τους. Παράλληλα, υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια πριν από μια βίαιη συμπεριφορά. Το ζητούμενο είναι να λειτουργούν μέσα στο σχολείο μηχανισμοί έγκαιρης αναγνώρισης και παρέμβασης, αντί η κινητοποίηση να ξεκινά μόνο μετά από ένα σοβαρό συμβάν.
Ένα σχολείο που δίνει νόημα στην παρουσία των παιδιών
Η πρόληψη συνδέεται και με την καθημερινή εμπειρία στην τάξη. Η ανία και η απουσία ενδιαφέροντος αναδεικνύονται ως ζητήματα που χρειάζονται προσοχή. Η πρόταση είναι να εμπλουτιστεί η εκπαιδευτική διαδικασία με σύγχρονα θέματα, συνεργατικές δραστηριότητες, καλλιέργεια ενσυναίσθησης και κατανόηση της διαφορετικότητας. Όταν τα παιδιά δουλεύουν σε διαφορετικές ομάδες για έναν κοινό στόχο, έχουν ευκαιρίες να γνωριστούν καλύτερα. Το σχολείο χρειάζεται να δίνει λόγους συμμετοχής, όχι απλώς να απαιτεί φυσική παρουσία.
Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται σταθερή στήριξη
Δεν αρκεί να ζητάμε από τους εκπαιδευτικούς να διαχειριστούν ολοένα πιο δύσκολες καταστάσεις χωρίς κατάλληλα εργαλεία. Στο πλαίσιο των παρεμβάσεων έχουν καταγραφεί μαρτυρίες εκπαιδευτικών που φοβούνται ακόμη και να μπουν στην τάξη, επειδή αισθάνονται απροστάτευτοι. Η εξουθένωση, οι ελλείψεις σε υποδομές και η περιορισμένη υποστήριξη δυσκολεύουν το έργο τους. Χρειάζεται οργανωμένη συνεργασία με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, όχι μόνο αποσπασματικές ώρες παρουσίας ειδικών. Η φροντίδα της εκπαιδευτικής κοινότητας αφορά και τους ανθρώπους που τη στηρίζουν καθημερινά.
Όταν ένας νέος μιλά σε έναν άλλο νέο
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πρόληψης είναι η καθοδήγηση εφήβων από μεγαλύτερους νέους με προηγούμενη εμπειρία παραβατικότητας. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν νέοι περίπου 18–19 ετών, οι οποίοι συνομιλούν με εφήβους υψηλού κινδύνου. Η αξία αυτής της προσέγγισης βρίσκεται στη βιωμένη εμπειρία: ένας νέος που έχει περάσει ανάλογες δυσκολίες μπορεί να επικοινωνήσει διαφορετικά από έναν ενήλικα ειδικό. Η παρέμβαση αξιοποιεί αυτή τη δυνατότητα επικοινωνίας, δίνοντας χώρο σε μια συζήτηση από νέο προς νέο.
Περισσότερη σκέψη και διάλογος μέσα στην τάξη
Μια δεύτερη παρέμβαση είναι η εφαρμογή ψυχοεκπαιδευτικού προγράμματος για τη μείωση της επιθετικότητας και την κατανόηση των περιστατικών βίας. Τέτοιες δράσεις εφαρμόστηκαν πιλοτικά σε σχολεία τεσσάρων δήμων της Αττικής: Κηφισιάς, Λυκόβρυσης–Πεύκης, Αμαρουσίου και Αχαρνών. Η βασική κατεύθυνση είναι σαφής: όταν ενισχύονται η σκέψη, ο λόγος και η κατανόηση όσων συμβαίνουν, περιορίζεται ο χώρος της βίας. Γι’ αυτό η παρέμβαση δεν εξαντλείται στην επιβολή μιας ποινής, αλλά επιδιώκει να αποκτήσει νόημα το περιστατικό για όσους εμπλέκονται.
Τα όρια αφορούν ολόκληρη την οικογένεια
Οι γονείς αποτελούν απαραίτητο μέρος της προσπάθειας. Ένα καθημερινό παράδειγμα είναι η πρόταση να αφήνει όλη η οικογένεια τα κινητά για δύο ώρες. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν οι γονείς φοβούνται ότι ένας περιορισμός θα φέρει γκρίνια, επιθετικότητα ή σύγκρουση με το παιδί. Χρειάζονται, λοιπόν, και οι ίδιοι υποστήριξη για να επεξεργαστούν τον ρόλο τους. Η θέσπιση ορίων δεν μπορεί να καθορίζεται αποκλειστικά από τον φόβο της δυσαρέσκειας του παιδιού.
Η συνδυασμένη παρέμβαση δείχνει τον δρόμο
Σύμφωνα με την εξωτερική πανεπιστημιακή αξιολόγηση του προγράμματος, η συνδυασμένη εκπαιδευτική παρέμβαση, η ψυχοθεραπευτική βοήθεια και η ψυχοκοινωνική στήριξη εφήβων και οικογενειών συνδέθηκαν με σημαντική μείωση των υποτροπών. Υπάρχουν δεδομένα από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ενώ η συλλογή τους συνεχίζεται. Το ζητούμενο είναι οι πιλοτικές δράσεις να αποκτήσουν πανελλαδική εμβέλεια, με παρακολούθηση και αξιολόγηση. Η ευθύνη, άλλωστε, δεν ανήκει μόνο στα παιδιά: αφορά και τους ενηλίκους, το σχολείο και την ευρύτερη κοινότητα.
Γνωρίζατε αυτές τις προσεγγίσεις πρόληψης; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα μας για περισσότερα σχετικά κείμενα.


