Γιατί η δυσλεξία δεν είναι απλώς μια γλωσσική/μαθησιακή διαταραχή
Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και συχνότερα (και ευτυχώς) τον όρο δυσλεξία, γεγονός δηλωτικό της καλύτερης ενημέρωσης της εκπαιδευτικής κοινότητας αλλά και της κοινωνίας εν γένει. Η δυσλεξία άλλωστε αποτελεί τη συχνότερη από τις μαθησιακές δυσκολίες, με ποσοστά που αγγίζουν ακόμα και το 20% (τα ποσοστά κυμαίνονται από 5-20% ανάλογα με το μοντέλο ανίχνευσης και το δείγμα). Ωστόσο, δεν είναι λίγοι οι θιασώτες της άποψης ότι υπάρχει μια υπερβολή στην αντίδραση των ειδικών και των φορέων αναφορικά με τη δυσκολία αυτή κι ότι πρόκειται για μια «σχολική ή ακαδημαϊκή δυσκολία» που δεν αποτελεί σημαντικό πρόβλημα μετά το πέρας των ακαδημαϊκών χρόνων.
Τι είναι τελικά η δυσλεξία και γιατί υπάρχει παγκόσμια κινητοποίηση σχετικά με αυτή;
Η λέξη δυσλεξία πρωτοεμφανίστηκε το 1887, όταν ένας Γερμανός γιατρός, ο Rudolf Berlin τη δημιούργησε (από τις ελληνικές λέξεις δυς και λέξη < dyslexia), για να περιγράψει ανθρώπους που είχαν δυσκολίες στην ανάγνωση, ενώ είχαν τυπική νοημοσύνη. Έκτοτε, το περιεχόμενο του όρου υπέστη αλλαγές μέχρι που έναν αιώνα αργότερα, μελέτες απεικόνισης εγκεφάλου παρείχαν περισσότερες ενδείξεις ότι η δυσλεξία είναι μια νευρολογική πάθηση με διαφορές στην εγκεφαλική δραστηριότητα που σχετίζεται με την ανάγνωση και την επεξεργασία της γλώσσας. Σήμερα η δυσλεξία αναγνωρίζεται ως μία ειδική γλωσσική διαταραχή, η οποία, πρωτίστως, επηρεάζει την ανάγνωση, τη γραφή και τη φωνολογική επεξεργασία, σχετίζεται, όμως, και με δυσκολίες στη μνήμη, την οργάνωση και την καθημερινή ζωή. Πρόκειται για μια διαταραχή νευροβιολογικής προέλευσης που είναι παρούσα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου.
Στην ακαδημαϊκή του ζωή ο άνθρωπος με δυσλεξία θα παρουσιάσει δυσκολίες σε ό,τι σχετίζεται με τα βασικά στάδια γραφής (ορθογραφία, γραμματική και σημεία στίξης), την αποκωδικοποίηση λέξεων και νοήματος, καθώς και με τον προγραμματισμό, τη δόμηση της εργασίας και την οργάνωση πληροφοριών. Επιπλέον, δυσκολίες παρουσιάζονται και στην έκφραση της γνώσης για ένα θέμα με συνεκτικό τρόπο. Αυτές είναι οι βασικότερες, και ίσως εμφανέστερες, δυσκολίες που σχετίζονται με τη δυσλεξία. Συνεπώς, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι πολλές από αυτές παύουν να επηρεάζουν τη ζωή του ανθρώπου μετά το πέρας των σπουδών του και πως με την επιλογή ενός πιο «πρακτικού» επαγγέλματος που δεν απαιτεί μεγάλη επαφή με κείμενα, το άτομο με δυσλεξία δε θα δυσκολευόταν.
Αν όμως κοιτάξουμε βαθύτερα και όχι στα εμφανή αποτελέσματα, φαίνεται ότι οι προαναφερθείσες δυσκολίες σχετίζονται με κακή μνήμη εργασίας, αργή ταχύτητα επεξεργασίας και δυσκολία ανάκτησης πληροφοριών από τη μακροπρόθεσμη μνήμη. Οι αδυναμίες σε αυτές τις γνωστικές δεξιότητες επηρεάζουν και τομείς που δε σχετίζονται εμφανώς με τη γλώσσα, όπως είναι τα μαθηματικά – το 60% των μαθητών με δυσλεξία παρουσιάζει δυσκολίες στα μαθηματικά. Αυτό είναι ένα πρώτο δείγμα ότι η συγκεκριμένη μαθησιακή δυσκολία δεν επηρεάζει μόνο τις δεξιότητες του ατόμου που αφορούν τη γλώσσα.
Η δυσλεξία στην καθημερινότητα
Έρευνες έχουν δείξει πως όσοι έχουν δυσλεξία δυσκολεύονται τόσο με την ανάκληση πληροφοριών (ονόματα, ημερομηνίες, υποχρεώσεις, ραντεβού), όσο και με τη γρήγορη ανάγνωση και κατανόηση τους. Επιπλέον, δεν είναι εύκολο να διαχειριστούν αποτελεσματικά τον χρόνο τους, να οργανώσουν και να ιεραρχήσουν τις καθημερινές τους υποχρεώσεις, να ακολουθήσουν οποιοδήποτε πρόγραμμα και να συχνά δεν αντιλαμβάνονται πόσο χρόνο χρειάζονται για να ολοκληρώσουν μια δραστηριότητα. Ακόμα, μπερδεύουν το δεξί με το αριστερό, δεν τους είναι εύκολο να χρησιμοποιήσουν gps ή χάρτη, όπως και να κατανοήσουν διαγράμματα και γραφήματα. Για έναν άνθρωπο με δυσλεξία οι οδηγίες συναρμολόγησης ενός επίπλου ή τα βήματα μιας συνταγής μαγειρικής μπορεί να αποτελέσουν πρόκληση, αφού είναι πιθανό να μπερδέψει τη σειρά των ενεργειών. Αυτό είναι αρκετά εμφανές και στα μικρά παιδιά που δυσκολεύονται να ακολουθήσουν τις οδηγίες σε ένα παιχνίδι.
Γίνεται φανερό, λοιπόν, πως η δυσλεξία μπορεί να επηρεάσει όλους τους τομείς της ζωής του ανθρώπου. Αυτό δε σημαίνει ωστόσο ότι όσοι έχουν δυσλεξία έχουν όλες αυτές τις δυσκολίες, και αν τις έχουν, αυτές δεν παρουσιάζονται στον ίδιο βαθμό σε όλους. Ως εκ τούτου, ο ψυχολογικός και συναισθηματικός αντίκτυπος που έχει η συγκεκριμένη δυσκολία στον άνθρωπο που τη βιώνει είναι μεγάλος. Το άγχος επίδοσης, για παράδειγμα, δε σταματά στο σχολείο. Ακολουθεί τον άνθρωπο σε κάθε δραστηριότητα που χρειάζεται γρήγορη ταχύτητα επεξεργασίας (όπως για παράδειγμα να κρατήσει σημειώσεις σε ένα meeting). Επιπλέον, συχνά δεν γίνονται αντιληπτές από τους άλλους οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει κανείς, με αποτέλεσμα το άτομο με δυσλεξία να παρουσιάζει χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Συμπερασματικά, το να σκεφτόμαστε τη δυσλεξία ως κάτι απλό ή εφήμερο και να θεωρούμε πως όσοι έχουν δυσλεξία δεν αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως ενήλικες ή έξω από το σχολικό πλαίσιο είναι αφελές. Πρόκειται για μια νευροβιολόγικη διαταραχή που επηρεάζει ολόκληρη τη ζωή του ανθρώπου και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο αξίζει να της δώσουμε την απαιτούμενη προσοχή και να μην προσπαθούμε να μειώσουμε τη σημασία της. Με την κατάλληλη πρώιμη παρέμβαση, οι άνθρωποι με δυσλεξία μπορούν να διαχειριστούν με μεγάλη επιτυχία τις δυσκολίες που παρουσιάζονται.
Πηγές:
- Butterworth, B. (2010) ‘Foundational numerical capacities and the origins of dyscalculia’, Trends in Cognitive Sciences, 14(12), pp. 534–541. Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S136466131000208X
- ‘Dyscalculia’ (2025) Wikipedia. Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Dyscalculia
- ‘U2’s Larry Mullen Jr. reveals dyscalculia diagnosis, which affects his drumming: “I can’t count”‘ (2024) Entertainment Weekly. Available at: https://ew.com/u2-larry-mullen-jr-reveals-dyscalculia-diagnosis-cannot-count-8761659 (Accessed: 11 March 2025).
- ‘The professor with the reading level of a primary school student’ (2025) The Australian. Available at: https://www.theaustralian.com.au/weekend-australian-magazine/keith-houghton-on-the-devastating-cost-of-keeping-his-dyslexia-secret/news-story/eda9b484de01f38830c4bd4c9b6ea922
- The battle over dyslexia (2020). https://www.theguardian.com/news/2020/sep/17/battle-over-dyslexia-warwickshire-staffordshire
- Dyslexia FAQ, The Yale Center For Dyslexia & Creativity https://dyslexia.yale.edu/dyslexia/dyslexia-faq/?utm_source
- The Dyslexia Debate, Elena L., Elliott, Julian G. Grigor (2014)
- Barriers faced by students with dyslexia, University of Strathclyde Glasgow , https://www.strath.ac.uk/professionalservices/disabilityandwellbeing/informationforstaff/workingwithstudentswithdyslexia/barriersfacedbystudentswithdyslexia/
- Social and Emotional Problems Related to Dyslexia, https://dyslexiaida.org/social-emotional/