Ο αποχωρισμός δρόμος για την ψυχοδιανοητική ανάπτυξη
Ομολογουμένως, δεν είναι και το πιο ευχάριστο πράγμα να αποχωριζόμαστε αγαπημένα και σημαντικά για εμάς πρόσωπα. Το άγχος αποχωρισμού εμφανίζεται γύρω στους 7-8 πρώτους μήνες. Τότε το μωρό αρχίζει να αναστατώνεται, όταν η μητέρα του φεύγει. Θα του πάρει χρόνο μέχρι να διαπιστώσει ότι η μαμά του θα επιστρέψει πάλι κοντά του μετά από κάποιο χρονικό διάστημα απουσίας. Μέχρι να κατακτήσει, δηλαδή, την ικανότητα να διατηρεί την αναπαράσταση της μητέρας στον ψυχισμό του, ακόμα και εν απουσία της, μια ικανότητα που θα λειτουργεί καταπραϋντικά για εκείνο τις στιγμές του αποχωρισμού.
Όλοι σαν βρέφη έχουμε διέλθει από την εν λόγω φάση. Τα βιώματα του πρώτου χρόνου εγγράφονται και αποθηκεύονται ως άρρητες μνήμες στις πρωτόγονες περιοχές του εγκεφάλου, ιδίως στην αμυγδαλή, διότι οι ανώτερες δομές του και ο λόγος δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμα. Τα πάντα διαδραματίζονται στην περιοχή του σώματος. Ωστόσο, το ότι δε δύναται να ανακληθούν οι πρώιμες εμπειρίες συνειδητά, δε σημαίνει πως δεν επηρεάζουν την ψυχοδιανοητική μας ζωή μετέπειτα.
Χαρακτηριστικό είναι το άγχος αποχωρισμού που βιώνουν τα παιδιά, όταν πηγαίνουν για πρώτη φορά σχολείο. Οι μνήμες του τότε «ξυπνάνε», κι επειδή δεν μπορούν να εκφραστούν λεκτικά, αφού συνέβησαν στην προ- λεκτική περίοδο, θα εκδηλωθούν με άγχος, κλάματα, διαμαρτυρίες, ενίοτε και σωματικά συμπτώματα. Με τα μέσα δηλαδή που διαθέταμε ως βρέφη. Τώρα, όμως, τα παιδιά έχουν στη διάθεσή τους και τον λόγο. Βοηθώντας τα να κατονομάσουν αυτό που αισθάνονται, να βάλουν σε λέξεις το βίωμά τους, θα καταφέρουν να του δώσουν ένα σχήμα και άρα να το ελέγξουν. Όταν τα συναισθήματα μπαίνουν σε λέξεις, αποκτούν μία πιο πραγματική διάσταση. Πόσες φορές έχουμε νιώσει ανακούφιση μόλις επικοινωνούμε με λέξεις αυτό που νιώθουμε ή σκεφτόμαστε, και συνειδητοποιούμε ότι δεν είναι τόσο τρομακτικό όσο το φανταζόμασταν;
Ωστόσο, δε δυσκολεύονται μόνο τα παιδιά να μας αποχωριστούν. Πολλές φορές η δική μας δυσκολία ως γονείς είναι μεγαλύτερη, ακόμα και αν αποσιωπάται. Ενδεχομένως το παιδί που κλαίει και σπαράζει την ώρα που πρέπει να πάει στο σχολείο, να αντανακλά αυτό που βιώνουμε εμείς εσωτερικά. Δεν έχουν πάντα σημασία αυτά που λέγονται, όσο αυτά που δε λέγονται. Δεν επικοινωνούμε μόνο λεκτικά και συνειδητά. Η επικοινωνία είναι μία κατεξοχήν ασυνείδητη διαδικασία. Άλλωστε μην ξεχνάμε, ότι τα κατάλοιπα του άγχους αποχωρισμού του βρέφους που ήμασταν κάποτε, τα φέρουμε ακόμα μέσα μας, τι κι αν είμαστε μεγάλα παιδιά πια! Σε αυτή την περίπτωση, χρειάζεται περισσότερο προσωπική δουλειά με τον εαυτό μας, ώστε να καταφέρουμε να βοηθήσουμε το παιδί.
Από την άλλη πλευρά, ο αποχωρισμός είναι μια ευκαιρία να μάθει το παιδί να αυτορρυθμίζεται και να αντέχει τις ματαιώσεις. Αφήνει το χώρο να αναπτυχθεί το παιχνίδι. Με το παιχνίδι τα παιδιά καταφέρνουν να επεξεργάζονται αυτά που τους συμβαίνουν. Ο αποχωρισμός, επίσης, είναι το όριο που μπαίνει ανάμεσα σε εμένα και τον άλλον, επιτρέποντας έναν βαθμό εξάρτησης, απαραίτητο για τη διατήρηση του δεσμού από τη μία και για τη διατήρηση της αυτονομίας από την άλλη. Ο αποχωρισμός είναι ο δρόμος για την απαρτίωση της προσωπικότητας. Ως γονείς σε αυτή τη διαδικασία όφειλουμε να είμαστε φάροι και όχι καπετάνιοι. Μερικές φορές ο σωστός γονιός είναι αυτός που αντέχει να «αφήσει» το παιδί του, όπως ο πατέρας στην παραβολή του ασώτου.
Πετρούλα Ρεϊση, Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Αναλύτρια ομάδας, ζεύγους, οικογένειας. Μέλος της ΕΕΑΟ & ΟΨ