Η σχέση παιδιών και εφήβων με τις οθόνες έχει εξελιχθεί σε σημαντικό ζήτημα ψυχικής υγείας. Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν είναι μόνο ο χρόνος μπροστά σε μια συσκευή που προκαλεί ανησυχία, αλλά κυρίως η εξάρτηση που μπορεί να δημιουργηθεί.
Διαβάστε επίσης: Αγόρια: Πώς τα μαθαίνουμε να σέβονται τα κορίτσια;
Τι είναι ο εθισμός στις οθόνες;
Ο εθισμός στις οθόνες αφορά στη δυσκολία ελέγχου της χρήσης κινητών, τάμπλετ, υπολογιστών ή social media, ακόμη κι όταν αυτή επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητα. Σύμφωνα με ειδικούς ψυχικής υγείας, τα παιδιά συχνά επιλέγουν την οθόνη αντί για πραγματικές κοινωνικές εμπειρίες, χωρίς να μπορούν εύκολα να σταματήσουν.
Η χρήση social media συνδέεται με την απελευθέρωση ντοπαμίνης, της ουσίας που σχετίζεται με την ανταμοιβή και την ευχαρίστηση. Αυτό δημιουργεί έναν μηχανισμό επανάληψης της συμπεριφοράς, παρόμοιο με άλλες μορφές εξάρτησης.
Τα 8 βασικά σημάδια
Οι ειδικοί αναφέρουν ορισμένες συμπεριφορές που μπορεί να δείχνουν προβληματική σχέση με τις οθόνες:
1. Αποφυγή κοινωνικών δραστηριοτήτων
Το παιδί προτιμά την οθόνη αντί για φίλους, αθλητισμό ή οικογενειακές δραστηριότητες.
2. Έντονος εκνευρισμός όταν μπαίνουν όρια
Εμφανίζονται ξεσπάσματα ή θυμός όταν περιορίζεται ο χρόνος χρήσης.
3. Οθόνες για συναισθηματική ανακούφιση
Το παιδί καταφεύγει στο κινητό όταν αγχώνεται, βαριέται ή νιώθει άβολα.
4. Πτώση σχολικής απόδοσης ή απουσίες
Η υπερβολική χρήση επηρεάζει τη συγκέντρωση και την καθημερινή λειτουργικότητα.
5. Συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης
Παρατηρούνται απομόνωση, χαμηλή διάθεση ή έντονη ανησυχία.
6. Αλλαγές σε ύπνο, βάρος ή φυσική δραστηριότητα
Η καθιστική ζωή και η αϋπνία είναι συχνές συνέπειες.
7. Απώλεια ενδιαφέροντος για φυσιολογικά αναπτυξιακά βιώματα
Το παιδί αποφεύγει εκδρομές, πάρτι, διακοπές ή άλλες κοινωνικές εμπειρίες.
8. Σύνδρομο «στέρησης» από τις οθόνες
Όταν μειώνεται ο χρόνος μπροστά στις οθόνες, αρκετά παιδιά εμφανίζουν συμπτώματα που μοιάζουν με στέρηση:
- άγχος
- εκνευρισμό
- ανία
- αίσθημα ότι «χάνουν κάτι» (FOMO)
- δυσκολίες ύπνου
- πονοκεφάλους
Μερικοί έφηβοι εμφανίζουν ακόμη και το λεγόμενο «phantom phone syndrome», δηλαδή νιώθουν ότι χτυπά ή δονείται το κινητό ενώ δεν συμβαίνει. Ωστόσο, οι ειδικοί σημειώνουν ότι τα συμπτώματα αυτά συνήθως υποχωρούν μέσα σε λίγες ημέρες έως μία εβδομάδα.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Έρευνες των τελευταίων ετών δείχνουν ότι:
- οι έφηβοι περνούν κατά μέσο όρο περίπου 5 ώρες ημερησίως στα social media
- η υπερβολική χρήση μπορεί να επηρεάσει την ευαισθησία του εγκεφάλου σε ανταμοιβές και τιμωρίες
- ο εθισμός στις οθόνες συνδέεται περισσότερο με προβλήματα ψυχικής υγείας από ό,τι ο απλός χρόνος χρήσης
Μελέτες επίσης συνδέουν την υπερβολική έκθεση σε οθόνες με αυξημένα επίπεδα άγχους, διαταραχές ύπνου και μειωμένη κοινωνική ανάπτυξη.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς
Οι ειδικοί προτείνουν:
- σαφή αλλά ρεαλιστικά όρια χρήσης
- κοινές οικογενειακές δραστηριότητες χωρίς κινητά
- περισσότερο ελεύθερο παιχνίδι
- ενθάρρυνση δραστηριοτήτων στη φύση και στον αθλητισμό
- σωστό παράδειγμα από τους ίδιους τους γονείς
Η πλήρης απαγόρευση συνήθως δεν βοηθά. Αντίθετα, στόχος είναι η δημιουργία μιας πιο υγιούς και ισορροπημένης σχέσης με την τεχνολογία.