Αν έχετε ποτέ καθίσει στο πάτωμα του παιδικού δωματίου, πιάσει ένα τουβλάκι και αρχίσει αμέσως να εξηγείτε σχήματα και χρώματα, δεν είστε οι μόνοι. Οι περισσότεροι γονείς
Η Δρ. Jennifer Jipson, καθηγήτρια Ψυχολογίας και Παιδικής Ανάπτυξης στο California Polytechnic State University και επιστημονική σύμβουλος της Cloudbound, μελετά εδώ και χρόνια πώς τα μικρά παιδιά αναπτύσσονται μέσα από το παιχνίδι. Το μήνυμά της προς τους γονείς είναι απλό: χαλαρώστε. Το παιδί σας κάνει περισσότερα απ’ όσα νομίζετε.
Η πίεση για «προβάδισμα» και γιατί δεν λειτουργεί
Από τη γέννηση έως τα έξι χρόνια, τα παιδιά χτίζουν τα θεμέλια για τον τρόπο που θα μαθαίνουν σε όλη τους τη ζωή: περιέργεια, επιμονή, ευέλικτη σκέψη, αυτορρύθμιση, αυτοπεποίθηση. Αυτές οι δεξιότητες δεν καλλιεργούνται με κάρτες ανάγνωσης ή πρώιμα «μαθήματα». Αναπτύσσονται μέσα από το παιχνίδι.
Όπως εξηγεί η Δρ. Jipson, υπάρχει έντονη πολιτισμική πίεση προς τους γονείς να «τρέξουν» την ανάπτυξη των παιδιών τους, με την πεποίθηση ότι αν μάθουν νωρίτερα γράμματα και αριθμούς θα έχουν μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα. Στην πράξη, όμως, η πρόωρη έμφαση στις ακαδημαϊκές δεξιότητες δεν εξασφαλίζει διαρκές προβάδισμα – και συχνά στερεί χρόνο από την ανάπτυξη βασικών γνωστικών και κοινωνικοσυναισθηματικών ικανοτήτων.
Η American Academy of Pediatrics επιβεβαιώνει ότι το παιχνίδι ενισχύει τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, υποστηρίζει τις εκτελεστικές λειτουργίες και συμβάλλει στη δημιουργία ασφαλών και σταθερών δεσμών με τους φροντιστές.
Τι συμβαίνει όταν απλώς «απλώνουμε» τα υλικά στο πάτωμα
Σε πρόσφατη έρευνα με παιδιά προσχολικής ηλικίας, η Δρ. Jipson και η ομάδα της, σε συνεργασία με την εταιρεία παιχνιδιών MAGNA-TILES, παρατήρησαν δεκάδες ώρες ελεύθερου παιχνιδιού χωρίς καμία οδηγία από ενήλικες.
Τα παιδιά έθεταν μόνα τους στόχους: «να γίνει πιο ψηλό», «να μη πέφτει η σκεπή», «μόνο μπλε κομμάτια». Δοκίμαζαν ιδέες, αποτύγχαναν, προσπαθούσαν ξανά. Και, χωρίς να το επιδιώκει κανείς, μάθαιναν: μετρούσαν, ονόμαζαν σχήματα και χρώματα, μιλούσαν για έννοιες φυσικής, βιολογίας και γεωγραφίας. Η μάθηση δεν ήταν ξεχωριστή από το παιχνίδι. Ήταν το ίδιο το παιχνίδι.
Πώς μοιάζει στην πράξη το «κάνω ένα βήμα πίσω»
Για πολλούς γονείς, αυτό είναι το πιο δύσκολο σημείο. Το να κάνεις πίσω μοιάζει σαν να «απουσιάζεις». Όμως δεν σημαίνει αποστασιοποίηση.
Σημαίνει να είστε κοντά, ήρεμοι, συναισθηματικά διαθέσιμοι και παρατηρητικοί. Παρακολουθήστε τι προσπαθεί να κάνει το παιδί. Αν ζητήσει βοήθεια ή απογοητευτεί έντονα, παρέμβετε διακριτικά και μετά αποσυρθείτε ξανά.
Μπορείτε, για παράδειγμα:
-
Να περιγράψετε αυτό που κάνει: «Δουλεύεις πολύ για να φτιάξεις αυτόν τον πύργο!»
-
Να δείξετε μια εναλλακτική χρήση των ίδιων υλικών.
-
Να μοιραστείτε τη σκέψη σας φωναχτά: «Θα δοκιμάσω να ενώσω τους πύργους με μια γέφυρα».
Η διαφορά είναι λεπτή αλλά ουσιαστική: η υποστήριξη ακολουθεί το παιδί. Η «κατάληψη» του παιχνιδιού το μετατρέπει σε μάθημα με δικό μας στόχο.
«Μα το παιδί μου δεν παίζει μόνο του»
Αν το παιδί ζητά διαρκώς να παίζετε μαζί ή δυσκολεύεται να μείνει μόνο του, αυτό συνήθως δεν σημαίνει ότι χρειάζεται περισσότερη καθοδήγηση, αλλά περισσότερη σύνδεση. Η ανεξάρτητη εξερεύνηση προϋποθέτει αίσθημα ασφάλειας.
Ξεκινήστε με λίγα λεπτά αποκλειστικής, αφοσιωμένης παρουσίας και μετά κάντε μια ήπια μετάβαση: «Θα είμαι εδώ και θα τακτοποιώ, ενώ εσύ συνεχίζεις το παιχνίδι σου».
Ακόμη και η βαρεμάρα έχει αξία. Όταν σπεύδουμε να λύσουμε κάθε δυσκολία, τα παιδιά δεν μαθαίνουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους ή να ανακατευθύνουν το ενδιαφέρον τους.
Πώς να οργανώσετε το σπίτι για παιχνίδι με πρωτοβουλία του παιδιού
Δεν χρειάζεται ένα «τέλειο» δωμάτιο παιχνιδιού. Χρειάζεται ένα περιβάλλον που επιτρέπει στο παιδί να ξεκινήσει και να συνεχίσει μόνο του: ανοιχτού τύπου υλικά (τουβλάκια, υλικά χειροτεχνίας, κούκλες, άμμος, ασφαλή ανακυκλώσιμα), εύκολη πρόσβαση, χώρος για άπλωμα και – κυρίως – χρόνος χωρίς διακοπές.
Ένα πρακτικό μυστικό; Μην βιάζεστε να τακτοποιήσετε. Τα παιδιά συχνά θέλουν να επιστρέψουν στην κατασκευή τους την επόμενη μέρα. Ο πύργος μπορεί να μείνει στη θέση του. Δεν πειράζει.
Το συμπέρασμα
Ίσως το πιο σημαντικό που μπορείτε να κάνετε για την ανάπτυξη του παιδιού σας στα πρώτα χρόνια της ζωής του να είναι και το πιο απλό: καθίστε κοντά, παρατηρήστε και αφήστε το να οδηγήσει.
Την επόμενη φορά που θα καθίσετε στο πάτωμα, δοκιμάστε κάτι διαφορετικό. Περιμένετε ένα λεπτό πριν πιάσετε το τουβλάκι. Δείτε τι χτίζει πριν προτείνετε ένα σχήμα.
Ακολουθήστε το δικό του μονοπάτι πριν του δείξετε το δικό σας.
Μπορεί να εκπλαγείτε με το πόσα ήδη ξέρει να κάνει μόνο του.
Η Δρ. Jennifer Jipson είναι καθηγήτρια ψυχολογίας και παιδικής ανάπτυξης στο Cal Poly και σύμβουλος της Cloudbound, ενός ερευνητικού χώρου παιχνιδιού για παιδιά ηλικίας 0-6 ετών. Έχει εργαστεί ως σύμβουλος για οργανισμούς όπως Nickelodeon Jr., Fisher-Price και MAGNA-TILES.
Πηγή: Motherly