Η εφηβεία αρχίζει όλο και νωρίτερα για τα κορίτσια παγκοσμίως, καθώς η πρώτη περίοδος έρχεται περίπου στα 12 (από τα 16 το 1840) και η ανάπτυξη στήθους στα 10 (από τα 11 το 1960).
Όταν η Λόλα ήταν μόλις οκτώ ετών, άρχισε ξαφνικά να ψηλώνει απότομα και να εμφανίζει ακμή. Η μητέρα της, η Ελίζ, υπέθεσε ότι απλώς «πήρε» τα γονίδια του πατέρα της. Όμως όταν παρατήρησε ότι το παιδί είχε αρχίσει να εμφανίζει και τριχοφυΐα στο εφηβαίο, έμεινε άναυδη.
Η επίσκεψη σε παιδοενδοκρινολόγο το επιβεβαίωσε αυτό που δεν περίμενε καμία τους, ο εγκέφαλος της Λόλα είχε ήδη ξεκινήσει την παραγωγή ορμονών που ενεργοποιούν την εφηβεία. Παράλληλα, το κορίτσι αντιμετώπιζε έντονη συναισθηματική δυσκολία, με καθημερινές κρίσεις πανικού στο σχολείο.
Αν και τα οκτώ χρόνια μοιάζουν πολύ νωρίς για εφηβεία, οι ειδικοί λένε πλέον ότι δεν πρόκειται για σπάνιο φαινόμενο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα κορίτσια μπαίνουν στην εφηβεία σε ολοένα μικρότερη ηλικία. Τον 19ο αιώνα, η πρώτη περίοδος εμφανιζόταν συνήθως στα 16–17 χρόνια. Σήμερα, ο μέσος όρος είναι γύρω στα 12. Αντίστοιχα, η έναρξη της ανάπτυξης στήθους έχει μετακινηθεί από τα 11 χρόνια (τη δεκαετία του 1960) στα 9–10 χρόνια στις ΗΠΑ ήδη από τη δεκαετία του ’90. Μάλιστα, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η τάση αυτή επιταχύνθηκε την περίοδο της πανδημίας.
Τι κρύβεται πίσω από την πρόωρη εφηβεία
Οι επιστήμονες ερευνούν εδώ και χρόνια τα αίτια. Ο βασικότερος παράγοντας φαίνεται να είναι η αύξηση του σωματικού βάρους και της παιδικής παχυσαρκίας. Το λίπος παράγει ορμόνες, όπως η λεπτίνη, που επηρεάζουν τα κέντρα του εγκεφάλου τα οποία ρυθμίζουν την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή.
Άλλοι ειδικοί εξετάζουν τον ρόλο των χημικών ουσιών που διαταράσσουν το ορμονικό σύστημα και βρίσκονται σε πλαστικά, καλλυντικά ή αρώματα (όπως οι φθαλικές ενώσεις και τα PFAS). Ωστόσο, μέχρι σήμερα τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι ξεκάθαρα.
Ένας ακόμη πιθανός παράγοντας είναι το ψυχολογικό στρες. Έρευνες δείχνουν ότι κορίτσια που βιώνουν έντονο άγχος, κακοποίηση, φτώχεια ή διακρίσεις έχουν περισσότερες πιθανότητες να μπουν νωρίτερα στην εφηβεία. Το στρες από μόνο του δεν εξηγεί τη συνολική αλλαγή του πληθυσμού, φαίνεται όμως να «συνεργάζεται» με την παχυσαρκία, επιταχύνοντας τις ορμονικές αλλαγές. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που οι γιατροί παρατήρησαν αύξηση των περιστατικών πρόωρης εφηβείας κατά την περίοδο της COVID-19.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την υγεία
Τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η πρόωρη εφηβεία δεν είναι απλώς θέμα χρονισμού. Έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, καρδιαγγειακών νοσημάτων, καρκίνου του μαστού, αλλά και με ψυχικές δυσκολίες όπως άγχος και κατάθλιψη.
Παράλληλα, παιδιά που ωριμάζουν σωματικά νωρίτερα συχνά αντιμετωπίζονται διαφορετικά από το περιβάλλον τους, κάτι που μπορεί να επηρεάσει την αυτοεικόνα και την κοινωνική τους ανάπτυξη.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Οι οικογένειες και οι γιατροί προσπαθούν πλέον να βρουν τη σωστή ισορροπία: πότε χρειάζεται ιατρική παρέμβαση και πότε επαρκεί η παρακολούθηση και η υποστήριξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται φάρμακα που «παγώνουν» προσωρινά την εφηβεία (πάνυα σε συνεννόηση με τον γιατρό). Εξίσου σημαντική, όμως, είναι η σωστή ενημέρωση των παιδιών, η συναισθηματική στήριξη και η δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος στο σπίτι και στο σχολείο.
Όπως τονίζουν οι ειδικοί, στόχος δεν είναι απλώς να αντιμετωπιστεί μια βιολογική διαδικασία, αλλά να προστατευτεί η ψυχική υγεία των παιδιών, πριν προλάβουν να νιώσουν «διαφορετικά» ή μόνα σε μια τόσο ευαίσθητη φάση της ζωής τους.
Πηγή: Nature